Εμβολιασμός (ανοσοποίηση)

Ανοσοποίηση είναι η διαδικασία μέσω της οποίας τα παιδιά αποκτούν ανοσία - ή γίνονται ανθεκτικά - έναντι συγκεκριμένων μικροοργανισμών που μπορούν να προκαλέσουν διάφορες νόσους. Υπάρχουν δύο τρόποι για να αποκτήσουν ανοσία έναντι μίας νόσου: ο φυσικός και ο τεχνητός.

Η φυσική ανοσία επέρχεται με την προσβολή από μία μεταδιδόμενη νόσο, όπως η ιλαρά, και την παραγωγή αντισωμάτων από το σώμα, τα οποία εξουδετερώνουν ή καταστρέφουν τους οργανισμούς που την προκαλούν. Στη συνέχεια, τα συμπτώματα εξαλείφονται και το παιδί αναρρώνει. Ωστόσο, την επόμενη φορά που θα εκτεθεί στους οργανισμούς που προκαλούν ιλαρά, τα αντισώματα που ήδη διαθέτουν θα τους καταστρέψουν πριν προλάβουν να προκαλέσουν συμπτώματα και θα αποφύγει τη νόσηση.

Με την τεχνητή ανοσία, που μπορεί να είναι παροδική ή μόνιμη, αποφεύγεται εξαρχής η νόσηση από μία ασθένεια. Εάν κάποια στιγμή το παιδί χρειάζεται παροδική ανοσία - για παράδειγμα, εάν η λήψη θεραπείας με κορτικοστεροειδή το έχει κάνει πιο επιρρεπή σε λοίμωξη - ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει ενέσεις με αντισώματα. Η παροδική αυτή ανοσία μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Προκειμένου να αποκτηθεί μόνιμη ανοσία, ο γιατρός θα χορηγήσει στο παιδί ένα εμβόλιο με ένεση ή από του στόματος, το οποίο έχει δημιουργηθεί από νεκρά ή εξασθενημένα στελέχη των οργανισμών που προκαλούν τη νόσο. Το σώμα θα παράγει αντισώματα για να καταπολεμήσει τους οργανισμούς αυτούς και έτσι το παιδί θα αποκτήσει ανοσία χωρίς να παρουσιάσει συμπτώματα της νόσου (εκτός, σε ορισμένες περιπτώσεις, από έναν ελαφρύ πυρετό). Η διαδικασία αυτή ονομάζεται εμβολιασμός ή ανοσοποίηση.

Με τις προόδους που έχουν γίνει στην ανοσοποίηση, πολλές μεταδοτικές παιδικές ασθένειες, που κάποτε προκαλούσαν σοβαρή νόσο και θάνατο, εμφανίζονται σήμερα πολύ σπάνια ή και καθόλου, όπως η ευλογιά. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται το σύνηθες πρόγραμμα εμβολιασμού των παιδιών, το οποίο αποσκοπεί στη μέγιστη προστασία τους έναντι σοβαρών μεταδοτικών νόσων. Η επιλογή των εμβολίων αλλά και της ηλικίας που συνιστάται να γίνουν εξαρτάται από την πιθανότητα μόλυνσης από τη νόσο. Για τον λόγο αυτό, το πρόγραμμα εμβολίων δεν είναι ίδιο σε όλες τις χώρες και ποικίλλει ανάλογα με το νοσολογικό φάσμα της χώρας.

Ενημερώστε τον παιδίατρό σας, εάν το παιδί σας έχει παρουσιάσει στο παρελθόν σπασμούς, καθώς και εάν το παιδί είναι άρρωστο την ημέρα που έχει προγραμματιστεί να κάνει ένα εμβόλιο. Εάν το παιδί έχει απλά συνάχι, ο παιδίατρος θα αποφασίσει εάν θα κάνει το εμβόλιο ή θα το αναβάλει μέχρι να αναρρώσει.

Τι είναι τα εμβόλια;

Τα εμβόλια κατασκευάζονται από τα ίδια μικρόβια ή τους ιούς που προκαλούν τις διάφορες νόσους, με τη διαφορά ότι τα μικρόβια αυτά (ή οι ιοί) είναι νεκρά ή εξασθενημένα ούτως ώστε να μην μπορούν να προκαλέσουν τη νόσο. Αφού εισαχθούν στον οργανισμό μας, συνήθως με ένεση, το ανοσοποιητικό μας σύστημα αντιδρά κατά τον ίδιο τρόπο που θα αντιδρούσε αν είχε προσβληθεί από τη νόσο –φτιάχνοντας αντισώματα. Τα αντισώματα καταστρέφουν τα μικρόβια του εμβολίου και στη συνέχεια, παραμένουν στο σώμα μας προσφέροντάς μας ανοσία. Έτσι, εάν κάποια στιγμή προσβληθούμε από τη συγκεκριμένη νόσο, τα αντισώματα –οι μικροί αυτοί άγρυπνοι φρουροί της υγείας μας– θα είναι εκεί για να μας προστατεύσουν.

Τα εμβόλια βοηθούν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος του παιδιού, παρέχοντάς του προστασία έναντι μελλοντικών λοιμώξεων. Το πιο σημαντικό είναι ότι με τον σωστό εμβολιασμό, το παιδί αποκτά την προστασία αυτή χωρίς να περάσει την ασθένεια.

Είναι αποτελεσματικά τα εμβόλια;

Αν φροντίσετε να εμβολιαστεί το παιδί σας σωστά και την κατάλληλη χρονική στιγμή, οι πιθανότητες να εμφανίσει κάποια από τις νόσους είναι ελάχιστες.

Τι θα συμβεί αν το παιδί δεν εμβολιαστεί;

Χωρίς ανοσοποίηση, το παιδί σας μπορεί να παρουσιάσει ασθένειες που προκαλούν υψηλό πυρετό, βήχα, πνιγμονή, αναπνευστικά προβλήματα, ακόμη και εγκεφαλικές βλάβες. Οι ασθένειες αυτές και τα συμπτώματά τους μπορεί να αφήσουν στο παιδί σας αναπηρίες, όπως κώφωση, τύφλωση ή ακόμη και παράλυση.

Πόσο ασφαλή είναι τα εμβόλια;

Τα εμβόλια είναι σε γενικές γραμμές πολύ ασφαλή. Όπως συμβαίνει βέβαια με όλα τα φάρμακα, μπορεί ορισμένες φορές να προκαλέσουν κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες (αντιδράσεις), οι οποίες όμως στην πλειονότητα των περιπτώσεων είναι ήπιας μορφής. Οι σοβαρές αντιδράσεις είναι γενικά σπάνιες, χωρίς ωστόσο να μπορούν να αποκλειστούν. Το βέβαιο είναι ότι οι κίνδυνοι να προσβληθεί ένα παιδί από τις επικίνδυνες αυτές ασθένειες είναι πολύ μεγαλύτεροι από τον κίνδυνο να παρουσιάσει μία σοβαρή αντίδραση στο εμβόλιο.

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες που μπορεί να παρουσιάσουν τα παιδιά μετά τη χορήγηση ενός εμβολίου είναι διόγκωση και ερυθρότητα του σημείου όπου έγινε η ένεση, ελαφρύς πυρετός, πονοκέφαλος, κόπωση ή ευερεθιστότητα, υπνηλία, ανορεξία, διάρροια, έμετος.

Εάν μετά τη χορήγηση ενός εμβολίου το παιδί παρουσιάσει πυρετό πάνω από 38οC και δεν υποχωρήσει εντός 48 ωρών ή αν εμφανίσει οποιοδήποτε άλλο σοβαρό ή ασυνήθιστο πρόβλημα, ενημερώστε το γιατρό που το παρακολουθεί.

Τι είναι τα συνδυασμένα εμβόλια;

Τα συνδυασμένα εμβόλια (όπως είναι τα εμβόλια DTP, TD, MMR, BCG) είναι εμβόλια που περιέχουν πολλά αντιγόνα, προστατεύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το παιδί από πολλές ασθένειες μαζί. Στα πλεονεκτήματα των εμβολίων αυτού του τύπου περιλαμβάνονται η μείωση του αριθμού επισκέψεων που πρέπει να γίνουν στο γιατρό και των ενέσεων που πρέπει να κάνουν τα παιδιά, η αύξηση της συμμόρφωσης των γονέων και τέλος, η εξοικονόμηση πόρων και η μείωση του συνολικού κόστους του εμβολιασμού.

Είναι επώδυνος ο εμβολιασμός;

Η ένεση με το εμβόλιο μπορεί να προκαλέσει στο παιδί ελαφρύ πόνο, καθώς και μια μικρή διόγκωση στο σημείο που έγινε. Εφόσον το παιδί είναι σε ηλικία που καταλαβαίνει, εξηγήστε του ότι το εμβόλιο είναι η «ασπίδα» του για να μην αρρωστήσει και αισθάνεται άσχημα, καθησυχάστε το και προσπαθήστε να του αποσπάσετε την προσοχή μιλώντας του ήρεμα. Να θυμάστε ότι τα εμβόλια προστατεύουν την υγεία του παιδιού σας.