Κύηση και διαταραχές των ματιών

Νικόλ Πάνου, ιατρός

τ. συνεργάτης Ερευνητικού Θεραπευτικού Ινστιτούτου «Οφθαλμός»

Οι ενοχλήσεις στην όραση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι συχνές και αρκετές από αυτές θεωρούνται απόρροια της ίδιας της κύησης. Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα που απασχολούν τις γυναίκες είναι κατά πόσο η μυωπία επηρεάζεται από την κύηση ή τον τοκετό. Ιδιαίτερα οι γυναίκες με μεγάλη μυωπία ανησυχούν για τον κίνδυνο αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς κατά το φυσιολογικό τοκετό και συζητούν με το μαιευτήρα και τον οφθαλμίατρό τους εάν επιβάλλεται να γεννήσουν με καισαρική ώστε να αποφύγουν τις πιέσεις και το «σφίξιμο».

Ας δούμε πού βρίσκεται η αλήθεια και πού αρχίζουν τα όρια του μύθου, καθώς και τι πρέπει να προσέχουν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης οι γυναίκες όσον αφορά στην όρασή τους.

Οι γυναίκες με μέτρια ή μεγάλη μυωπία και πολύ περισσότερο όσες έχουν ήδη χειρουργηθεί για αποκόλληση αμφιβληστροειδούς στον άλλο οφθαλμό, γνωρίζουν ότι ανήκουν στην ομάδα υψηλού κινδύνου για αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, οπότε βρίσκονται σε εγρήγορση και υποβάλλονται σε τακτά χρονικά διαστήματα σε προληπτικό έλεγχο βυθού. Κάνει εντύπωση, ότι πολύ λίγα έχουν γραφεί για την αντιμετώπιση της εγκύου με μυωπία και οι απόψεις διίστανται. Οι λίγες μελέτες κατά την κύηση και τον τοκετό σε γυναίκες υψηλού κινδύνου για αποκόλληση αμφιβληστροειδούς υποστηρίζουν το φυσιολογικό τοκετό έναντι της καισαρικής και θεωρούν επίσης ασφαλή την επισκληρίδιο αναισθησία.

Συχνό φαινόμενο αποτελεί η εμφάνιση χαμηλής μυωπίας ή η αύξηση της προϋπάρχουσας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Το φαινόμενο αυτό μετά τον τοκετό συνήθως υποχωρεί και η διάθλαση επανέρχεται στα επίπεδα πριν από την εγχείρηση. Συνηθέστερα και εντονότερα εμφανίζεται σε γυναίκες που είχαν υποβληθεί στο παρελθόν σε διόρθωση της μυωπίας τους με κάποια χειρουργική τεχνική με laser.

Πολύ συχνά παρουσιάζεται αυξημένη δυσανεξία στους φακούς επαφής και καλό είναι να αποφεύγονται κατά τη διάρκεια της κύησης, εφόσον εμφανιστούν τέτοιου είδους προβλήματα. Έχουν διατυπωθεί υποθέσεις ότι αυτό οφείλεται σε αλλαγές στις καμπυλότητες του κερατοειδούς κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο της κύησης, οι οποίες υποχωρούν μετά τον τοκετό ή μάλλον, ακριβέστερα, μετά τη λήξη του θηλασμού. Απαραίτητη είναι η προσεκτική υγιεινή, καθώς η ανοσοκαταστολή και η δυσχέρεια επούλωσης που προκαλεί η εγκυμοσύνη αποτελούν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη λοιμώξεων του κερατοειδούς.

Εκεί όπου πραγματικά ελλοχεύει αφενός κίνδυνος αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς, αφετέρου κίνδυνος αμφιβληστροειδικών αιμορραγιών είναι στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η κύηση επιπλέκεται με προεκλαμψία - τοξιναιμία. Η προεκλαμψία θεωρείται ότι εμφανίζεται στο 5% των εγκύων. Όχι μόνο απειλεί άμεσα τη ζωή της εγκύου και του νεογνού, αλλά επιπλέον, όπως υποστηρίζουν σύγχρονες μελέτες, αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο καρδιοαγγειακών νόσων στη μετέπειτα ζωή της γυναίκας (όπως φλεβικές θρομβώσεις των κάτω άκρων και θάνατο από στεφανιαία νόσο).

Τα υψηλά επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης λόγω της κύησης, ενώ δεν έχουν ιδιαίτερες παρενέργειες στους οφθαλμούς υγιών εγκύων, μπορούν να επηρεάσουν τις γυναίκες που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη. Εδώ, μια προϋπάρχουσα αμφιβληστροειδοπάθεια υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να επιδεινωθεί, ήδη από την αρχή της κύησης. Οι γιατροί προτείνουν την αντιμετώπιση των πιθανών επιπλοκών με φωτοπηξία laser κατά την εγκυμοσύνη και υαλοειδεκτομή, αν χρειαστεί, μετά τον τοκετό. Βλάβες μπορούν να εμφανιστούν και σε κατά τα άλλα υγιή μάτια διαβητικών ασθενών. Στις μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί φαίνεται ότι κατά 80% οι αμφιβληστροειδοπάθειες που ξεκινούν στην εγκυμοσύνη διαβητικών γυναικών δεν εξελίσσονται. Επιβάλλεται η καλή ρύθμιση του σακχάρου και ο μηνιαίος βυθοσκοπικός έλεγχος.

Συνοψίζοντας, η καλύτερη οφθαλμολογική πρόληψη που θα μπορούσε να συστηθεί στις κυοφορούσες γυναίκες είναι ο τακτικός βυθοσκοπικός έλεγχος στις υψηλού κινδύνου ασθενείς και η συχνή μέτρηση της αρτηριακής πίεσης σε όλες.